هرچیزی که نیاز است در مورد سرطان معده بدانید (از زبان متخصصان)

چرا توجه به سرطان معده مهم است؟

اکثر ما حداقل یک نفر را می شناسیم که بر اثر سرطان معده از دنیا رفته باشند: پدربزرگ، خاله یا یکی از همسایه ها. با اینکه آمار ابتلا به سرطان به طور کلی در ایران کمتر از میانگین جهان است، در مورد سرطان معده اوضاع نامناسبی داریم: نرخ ابتلا به سرطان معده هر روز بیشتر می شود، سن ابتلای ایرانیان ۱۰ سال جوان تر از کشورهای دیگر است و رتبه اول مرگ های سرطانی متعلق به این بیماری است! در این مقاله مهمترین اطلاعاتی که برای پیشگیری و درمان این بیماری نیاز دارید توسط متخصصان مای ژن نوشته شده است.

اگر در این استان ها هستید بیشتر مراقب باشید!

 6 استانی که دارای رتبه «شیوع بسیار بالا» در سرطان معده هستند:

• استان‌های اردبیل
• زنجان‌
• خراسان شمالی‌
• آذربایجان شرقی
• آذربایجان غربی
• خراسان رضوی

این استان ها هم در رتبه بعدی و در سطح «شیوع بالا» قرار دارند:

• استان‌های کردستان
• ایلام
• مازندران
• گلستان
• کهگیلویه و بویراحمد
• سمنان
• لرستان

دلیل این شیوع بالا، ژن بد یا بدشانسی نیست، بلکه مواردی در سبک زندگی است که می توان آن ها را اصلاح کرد.

بیشترین چیزهایی که در ایران باعث سرطان معده می شود

• مصرف سرخود و بی رویه آنتی بیوتیک ها
• مصرف مواد مخدر به خصوص تریاک
• کم تحرکی و ورزش نکردن
• چاقی و اضافه وزن
• مصرف روزانه ترشی، شوری و خوراکی های پرنمک
• نگه داشتن غذای پخته بیرون از یخچال (مثلا روی کابینت)
• مصرف زیاد فست فود، غذای آماده، سوسیس و کالباس
• درمان نکردن زخم معده
• درمان نکردن رفلاکس معده
• درمان نکردن میکروب هلیکوباکتر پیلوری
• نوشیدن چای داغ
• داشتن جهش ژنتیکی در ژن هایی مانند CDH1، BRCA1 و MSH2

اگر در خانواده سابقه سرطان معده داشته اید آزمایش ژنتیکی سرطان مای ژن را برای مشخص شدن جهش های ژنتیکی سرطان معده انجام دهید و مراقبت های مورد نیاز را زیر نظر متخصصین انجام دهید.

آیا سرطان معده کشنده است؟

متاسفانه سرطان معده در ایران قربانی های زیادی می گیرد. نرخ بقای ۵ ساله بیماران کنسر معده کمتر از ۳۰% است. یعنی از هر ۱۰ نفری که به سرطان معده مبتلا می شوند، بعد از ۵ سال ۳ نفر زنده هستند. یکی از دلایل این مساله، دیر تشخیص داده شدن سرطان معده است، به طوری که ۸۰% در مراحل بالا و پیشرفته بیماری شناسایی می شوند که ممکن است به نقاط مختلف بدن هم متاستاتاز یا سرایت کرده باشد.

طول عمر هر فرد مبتلا به سرطان معده

طول عمر افراد مبتلا به سرطان معده بستگی به عوامل مختلفی بستگی دارد، از جمله:

• مرحله (استیج)
• میزان پخش بیماری
• وضعیت جسمی
• سن بیمار
• نوع درمان و ..

اگر در حال حاضر به سرطان معده مبتلا هستید، بهتر است روی تکمیل درمان (شیمی درمانی، جراحی و ..) تمرکز کنید و با رعایت توصیه های پزشکتان، ان شاءالله شما هم جزو آن ۳۰% باشید که بهبود می یابند. حفظ روحیه نیز از اهمیت بالایی برخوردار است. اگر هنوز به این بیماری مبتلا نشده اید، با تغییر سبک زندگی و چکاپ منظم که در ادامه توضیح می دهیم، خود را در مقابل این بیماری کشنده ایمن کنید.

طول عمر بعد از برداشتن معده  : 

طول عمر بیماران مبتلا به سرطان معده بعد از برداشتن معده (گاسترکتومی) به مرحله بیماری و درمان‌های تکمیلی بستگی دارد.

اگر جراحی کامل و با قصد درمانی انجام شود، احتمال زنده ماندن تا ۵ سال در مراحل خیلی ابتدایی (مرحله I) بالای ۸۰ تا ۹۰ درصد است.

هرچه مرحله بیماری بالاتر برود، این عدد کاهش می‌یابد؛ برای مرحله III حدود ۳۰ تا ۶۰ درصد و برای مرحله IV کمتر از ۱۵ درصد است.

در بهترین شرایط، اگر سرطان زود تشخیص داده شود و معده به‌طور کامل برداشته شود، بیماران می‌توانند عمری طبیعی داشته باشند و حتی بیش از ۲۰ سال هم زندگی کنند.

در بیماران غربی که قبل و بعد از عمل شیمی‌درمانی استاندارد (مثل FLOT) دریافت می‌کنند، بقای ۵ ساله حدود ۴۵ تا ۵۰ درصد گزارش شده است.

این یعنی تقریباً نیمی از بیماران با درمان ترکیبی می‌توانند بیش از ۵ سال زندگی کنند.

در مواردی که سرطان متاستاز داده و جراحی فقط برای کاهش علائم انجام می‌شود، طول عمر معمولاً کمتر از یک سال است.

عواملی مثل درگیری غدد لنفاوی، عمق تهاجم تومور، نوع بافت‌شناسی و سن بیمار نقش زیادی در پیش‌آگهی دارند.

کیفیت جراحی هم بسیار مهم است؛ وقتی جراح غدد لنفاوی بیشتری را خارج کند (D2 لنفادنکتومی)، شانس بقا بالاتر می‌رود.

تغذیه صحیح، پیگیری منظم و پایبندی به درمان‌های کمکی بعد از عمل، در بهبود طول عمر بیماران بسیار مؤثر است.

نتایج نشان می‌دهد که تشخیص زودهنگام و استفاده از درمان ترکیبی (جراحی + شیمی‌درمانی) بهترین فرصت را برای بقا و زندگی طولانی‌تر فراهم می‌کند.

بنابراین بیماران نباید صرفاً به «برداشتن معده» اکتفا کنند، بلکه درمان‌های تکمیلی بعد از عمل برای افزایش بقا ضروری است.

سن سرطان معده

اکثر مبتلایان در ایران بالاتر از ۵۰ سال سن دارند و ۵۰ سالگی یک سن بسیار مهم برای غربالگری و مراجعه به پزشک است. البته در کسانی که به دلیل جهش ژنتیکی (ارثی) به سرطان معده مبتلا می شوند، بیماری در سن بسیار پایین تر یعنی ۳۰ سالگی هم دیده می شود.

سرطان معده در زنان و مردان

در ایران ۷۰% بیماران سرطان معده را مردان تشکیل می دهند. مردان علائمی مانند درد و سوزش معده را نادیده می گیرند و کمتر به سلامت و تغذیه خودشان توجه می کنند. علائم سرطان معده در زنان و مردان مشابه است و تفاوت چندانی ندارد.

علائم اولیه سرطان معده

1. درد شکم یا بالای ناف
2. سوزش معده
3. سوءهاضمه یا احساس نفخ بعد از غذا خوردن
4. رفلاکس و حس اسید معده
5. سکسکه یا آروغ بعد از غذا
6. احساس گرسنگی حتی وقتی واقعا گرسنه نیستید
7. احساس سیری زودرس

این علامت ها ممکن است به خاطر مشکلات ساده ای مانند زخم معده باشند، اما حتما نیاز به پیگیری و مراجعه به متخصص دارند.

علائم دیگر سرطان معده

1. کاهش وزن ناخواسته یا بی‌اشتهایی مداوم
2. خستگی و بی حالی مداوم
3. استفراغ غذاهای هضم‌نشده مربوط به روزهای قبل
4. استفراغ خونی، حتی به مقدار کم
5. مدفوع سیاه یا قیری با بوی فلز
6. دشواری در بلع و قورت دادن غذا

این علامت ها جدی تر هستند و نیاز به پیگیری فوری دارند.

از کجا بفهمیم سرطان معده داریم: روش‌های تشخیص سرطان معده

هیچ روشی برای تشخیص سرطان معده در منزل وجود ندارد! این تشخیص با معاینه توسط متخصص داخلی یا فوق تخصص گوارش و کبد شروع می شود. سپس یک بررسی تحت آندوسکوپی انجام می شود و حین اندوسکوپی تکه های کوچکی از بافت معده هم برداشته شده و به آزمایشگاه پاتوبیولوژی ارسال می شود (به این کار بیوپسی معده می گویند). پزشک متخصص در همان روز آندوسکوپی با دقت مناسبی می تواند به شما بگوید که وضع معده چطور است، اما تشخیص قطعی سرطان معده بعد از دریافت جواب پاتولوژی خواهد بود. همچنین آزمایش خون برای تشخیص کمکی استفاده می شود.

تشخیص سرطان معده با آزمایش خون و مدفوع

آزمایش خون قادر به تشخیص سرطان معده نیست، بلکه مواردی مانند التهاب، کم خونی ناشی از سرطان، تومور مارکرها و حضور باکتری هلیکوباکتر را نشان می دهد و نقش کمکی در تشخیص و درمان دارد.

اسم آزمایش سرطان معده

آندوسکوپی، بیوپسی، آزمایش خون و آزمایش مدفوع مهم ترین آزمایشات تشخیصی سرطان معده هستند. بسیاری از افراد با انجام این آزمایشات متوجه می شوند سرطان ندارند بلکه یک بیماری زمینه ای مثل گاستریت یا زخم معده دارند که به خوبی درمان می شود و از ابتلا به سرطان دور می مانند.  در مراحل پیشرفته ممکن است پت اسکن، سی تی اسکن و سایر تست ها برای تشخیص گسترش سرطان معده در بدن استفاده شود. عکس جواب آزمایش سرطان معده مثبت در آندوسکوپی

عکس بالا یک بیمار در مراحل اولیه سرطان معده را نشان می دهد. دقت کنید که بررسی و تفسیر آزمایشات پزشکی به خصوص اندوسکوپی نیاز به تخصص دارد و نمی توان به راحتی از آن نتیجه گرفت، باید هرچه زودتر آن را با پزشکتان در میان بگذارید. اما اگر خیلی نگران هستید و هنوز وقت ویزیت پزشکتان نرسیده است، می توانید فایل نتایج آزمایش را به ابزارهای هوش مصنوعی مانند چت جی پی تی (ChatGPT) بدهید و بخواهید آن را برایتان تفسیر کند. البته احتمال خطای این ابزار وجود دارد و نباید آن را ملاک قرار داد.

آیا سرطان معده درمان دارد؟

بله. شیمی درمانی، پرتودرمانی و جراحی روش های اصلی درمان سرطان معده هستند که با تشخیص متخصصان مانند انکولوژیست، جراح و .. تعیین می شود. درمان تومورهای معده خوش‌خیم هم راحت تر از نوع سرطانی آن است و بستگی به شرایط بیمار دارد. درمان سرطان معده بین ۳ تا ۶ ماه طول می‌کشد ولی ممکن است برای بعضی بیماران طولانی تر شود. اما اینکه میزان اثربخشی درمان چقدر است با توجه به شرایط جسمی بیمار و وضع بیماری متفاوت است.

آیا سرطان معده ارثی و ژنتیکی است؟

آیا سرطان معده رو از پدر به ارث میبریم یا از مادر؟ برای بسیاری از افراد سوال است که سرطان معده از پدر به ارث می رسد یا مادر؟ از هر دو والد (پدر یا مادر) به یک اندازه به ارث می رسد.  حدود ۱۰% از سرطان های معده زمینه ارثی و خانوادگی دارند. زمانی به منشأ ارثی سرطان معده مشکوک می شویم که یکی از موارد زیر وجود داشته باشد:

• سابقه خانوادگی این بیماری، به‌ویژه در چند نفر از بستگان
• تشخیص زودهنگام در خود فرد یا سایر افراد خانواده (زیر ۵۰ سال)
• وجود سرطان‌های مرتبط در خانواده (مانند سرطان پستان، روده بزرگ یا آندومتر)
• سابقه یافتن جهش‌های ژنتیکی خاص (مانند CDH1 ) در خانواده
• انواع خاصی از سرطان معده مانند نوع منتشره ارثی (hereditary diffuse gastric cancer)

اما تعیین قطعی احتمال ارثی بودن این سرطان در جلسه مشاوره ژنتیک و توسط متخصص انجام می شود. می توانید به مای ژن (آزمایشگاه دکتر زینلی) مراجعه کنید و با متخصصین مجموعه مشاوره کنید.

تغذیه و مکمل‌ها در درمان سرطان معده

بسیاری از بیماران در مورد تغذیه بعد از جراحی سرطان معده سوال دارند. مطالعات ثابت کرده اند که یک رژیم غذایی سالم، یعنی شامل سبزیجات برگ دار و سبک، میوه ها، آب فراوان، حبوبات و مکمل های مناسب می تواند فرآیند درمان را بهبود دهد. اما به دلیل تفاوت شرایط افراد، بهترین کار این است که حین درمان و پس از جراحی سرطان معده تحت نظر متخصص تغذیه باشید تا درمورد اینکه چه باید خورد و چه مواردی برای سرطان معده ممنوع است مطمئن شوید. میتوانید به مای ژن مراجعه کنید و با انجام آزمایشات ژنتیکی تغذیه مای ژن برنامه غذایی اختصاصی خودتان را دریافت کنید و به سمت و سوی سبک زندگی سالم گام های هدفمند بردارید.

برای پیشگیری از سرطان معده چه کنیم؟

1. جدی گرفتن مشاوره و آزمایش ژنتیک

اگر در خانواده شما کسی در سن کمتر از ۵۰ سال به سرطان معده مبتلا شده است، یا دو نفر از اعضای خانواده و فامیل شما به سرطان هایی مانند معده، پانکراس، پستان (سینه) و .. مبتلا شده اند، حتما برای مشاوره ژنتیک اقدام کنید. در مشاوره ژنتیک، پزشک با بررسی شجره و سابقه خانوادگی شما مشخص می کند که به آزمایش نیاز هست یا نه. همچنین نوع آزمایش در این جلسه مشخص می شود.

برای انجام مشاوره ژنتیک می توانید به آزمایشگاه ژنتیک پزشکی دکتر زینلی (مای ژن) مراجعه کنید.

2. تغذیه مناسب:

• مصرف شوری و ترشیجات را فقط برای مناسبت های خاص بگذارید و آن را از سفره ی خانواده حذف کنید.
• غذاهای فرآوری شده حاوی نیترات مانند سوسیس، کنسرو و فست فودها را به حداقل برسانید.
• بیشتر اوقات غذای خانگی بپزید و مصرف کنید. به خصوص غذاهایی که نمک زیاد و ادویه بیش از حد نداشته باشد.
• چای و قهوه داغ ننوشید، ناشتا چای و قهوه نخورید و مقدار مصرف چای و قهوه را با ژنتیک خودتان هماهنگ کنید.
• روزانه چای سبز بنوشید.
• مصرف گوشت کبابی، به ویژه گوشت قرمز را کم کنید. اگر سم زدایی کبدتان به طور ژنتیکی ضعیف است، حداکثر ۲ بار در هفته.
• مصرف سبزیجات و میوه های تازه به خصوص منابع ویتامین سی (vitamin C) مانند مرکبات را افزایش دهید.

3. سبک زندگی مناسب

• اگر اضافه وزن یا چاقی شکمی دارید، باید وزن کم کنید. آزمایش تغذیه و رژیم اختصاصی مای ژن یک راه بدون آزمون و خطا برای این کار است.
• اگر دخانیات و مواد مخدر مصرف می کنید، برای ترک اقدام کنید.
• ورزش و تحرک بدنی خود را افزایش دهید، حداقل ۳ ساعت در هفته ورزش کنید.
• حداکثر ۱۰ دقیقه بعد از پخت غذا آن را در یخچال قرار دهید، غذای پخته را در دمای محیط رها نکنید.
• مصرف الکل و شراب را به حداقل برسانید چون در ابتلا به همه کنسرها نقش دارد.
• هیچ نوع دارویی را سرخود مصرف نکنید، به خصوص آنتی بیوتیک و داروهای معده

4. غربالگری و معاینات لازم

– اگر هرگونه مشکل گوارشی دارید، مانند نفخ مداوم، یبوست، درد معده، سوزش و ..، در اولین فرصت به متخصص داخلی یا فوق تخصص گوارش و کبد مراجعه کنید و دوره درمان خود را تکمیل کنید. همچنین نفخ و یبوست مداوم ممکن است به دلیل حساسیت به گلوتن باشد که در آزمایش تغذیه مای ژن بررسی می شود و میتواند یک آزمایش کمکی مهم تلقی شود. – اگر سابقه خانوادگی ابتلا به سرطان معده را دارید، بعد از ۳۰ سالگی برای مشاوره و غربالگری به متخصص مراجعه کنید. همچنین مشاوره ژنتیک را فراموش نکنید. – اگر خودتان هیچ مشکلی احساس نمی کنید و سابقه خانوادی سرطان معده هم ندارید، در ۴۰ سالگی به ملاقات متخصص داخلی یا فوق تخصص گوارش و کبد بروید. سوالات رایج:

آیا قرص پیشگیری از سرطان معده وجود دارد؟

این سوال مبهم است. اگر کسی به رفلاکس یا عفونت معده مبتلا باشد، مصرف داروهای تجویز شده نقش قرص پیشگیری از سرطان را دارد. همچنین دیده شده است که مصرف مکمل پروبیوتیک و ویتامین سی به سلامت معده و روده کمک می کند. اما چیزی به نام قرص پیشگیری از سرطان معده نداریم.

آیا ماست و شیر عامل سرطان معده هستند؟

جمع بندی مطالعات در سال ۲۰۲۳ با بررسی بیش از ۵ هزار نفر نشان داد که مصرف ماست و بقیه لبنیات تخمیری مانند کفیر نه تنها ضرری ندارد، بلکه تا حدی نقش محافظت کننده در مقابل سرطان معده دارد. در مورد شیر، بعضی مطالعات ارتباط ضعیفی بین مصرف شیر زیاد و افزایش خطر سرطان معده مشاهده کرده اند، اما باید توجه کرد که در بعضی افراد خوردن شیر باعث رفلاکس می شود و همین رفلاکس می تواند به مری و معده آسیب مزمن وارد کند و خطر سرطان مری و معده را افزایش دهد. این اثر ممکن است به خاطر عدم تحمل لاکتوز باشد (یعنی مصرف شیر معمولی برای کسانی که عدم تحمل لاکتوز دارند، التهاب، رفلاکس و مشکلات دیگر در معده ایجاد می کند و باید کسانی که به طور ژنتیکی عدم تحمل لاکتوز دارند، شیر بدون لاکتوز بخورند). حساسیت به لاکتوز در آزمایش تغذیه مای ژن برسی می شود. همچنین، این ارتباط ممکن است ناشی از عوامل دیگری باشد؛ برای مثال، فردی که شیر زیادی مصرف می‌کرده، احتمالاً به‌طور کلی مصرف محصولات حیوانی مانند گوشت قرمز، خامه پرچرب و سایر فرآورده‌های مشابه نیز در رژیم غذایی‌اش بیشتر بوده است.

آیا چای و قهوه در ابتلا به سرطان معده نقش دارند؟

• مطالعات نشان می دهد مصرف چای سبز در خانم ها باعث کاهش خطر ابتلا به سرطان معده می شود.
• مصرف چای سیاه برای افرادی که رفلاکس و ناراحتی معده ندارند باعث ایجاد سرطان معده نمی شود.
• مصرف قهوه زیاد با افزایش خطر سرطان معده ارتباط دارد. میزان قهوه مجاز برای عر فرد به عوامل مختلفی از جمله حسایسیت به کافئین ژنتیکی بستگی دارد. در آزمایش تغذیه مای ژن برسی می شود.
• کسانی که رفلاکس یا مشکلات گوارشی دارند برای مجوز مصرف چای و قهوه باید با پزشک خود مشورت کنند.

بیشتر بخوانید: پاسخ به سوالات شما در مورد قهوه

آیا چای داغ برای معده مضر است؟

اثبات تاثیر مصرف نوشیدنی‌های داغ بر ایجاد سرطان از جمله دستاوردهای مطالعه بزرگ چندین ساله در استان گلستان است. احتمال ابتلا به سرطان مری درافرادی که چای خود را داغ می خورند ۱۰ برابر بیشتر است. مصرف چای و هر نوشیدنی داغ دیگر، ایجاد سوختگی مزمن می کند و نفوذپذیری سلول ها به مواد سرطان زا را زیاد می کند.   قاتل سرطان معده اگر برای شما سوال است که قاتل و بهترین پیشگیری کننده سرطان معده چیست، باید از میوه و سبزیجات نام ببریم. مصرف مرکبات، سبزیجات رنگی و سایر میوه های تازه می تواند نقش بسیار مهمی در پیشگیری از سرطان معده داشته باشد.    منابع https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov//https://pubmed.ncbi.nlm.nih.gov//https://www.mdanderson.org/https://www.nhs.uk//https://www.mayoclinic.org/