به گزارش روابطعمومی دانشگاه تهران، این دستاورد علمی پژوهشگران دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، یک مشکل بزرگ و قدیمی در هنر سازسازی را حل میکند؛ چراکه دیگر نیازی به انتظار چندین دهه برای کهنه شدن چوب یا پرداخت هزینههای گزاف برای تهیه چوبهای قدیمی نیست. همچنین با سرعت بخشیدن به فرآیند آمادهسازی چوب، هزینه تولید ساز کاهش یافته و سازهای باکیفیت، با قیمت مناسبتری در دسترس عموم هنرجویان و نوازندگان قرار میگیرد.
دکتر کامبیز پورطهماسی، استاد دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی که به عنوان استاد راهنما، این پژوهش را هدایت کرده است، گفت: «هدف نهایی ما از انجام این تحقیق این است که بتوانیم این فناوری را در قالب شرکتهای دانشبنیان به سازندگان ساز منتقل کنیم تا هم سرعت کار افزایش یابد و هم کیفیت سازهای تولیدی بهبود پیدا کند. همچنین، به دلیل افزایش سرعت انجام کار، قیمت سازهای تولیدی نیز کاهش مییابد و این امکان را برای علاقهمندان فراهم میکند تا بتوانند سازهای مورد نیاز خود را با قیمت پایینتری تهیه کنند.»
وی گفت: «بهطور کلی، این موضوع هم از نظر علمی به اثبات رسیده و هم به لحاظ تجربی، همواره این باور در میان نوازندگان و سازندگان ساز وجود داشته است که هراندازه، چوب قدیمیتر و کهنهتر باشد، یعنی مدت زمان بیشتری از قطع آن گذشته باشد، از کیفیت بالاتری برای ساخت ساز برخوردار است. این موضوع هم از لحاظ مکانیکی و هم از نظر آکوستیکی مطرح است و مدت زمانی که از قطع یک چوب تا ساختِ ساز سپری میشود، بر کیفیت نهایی ساز تأثیر میگذارد. بهعنوان مثال، چوبی که تنها یک یا دو سال از زمان قطع آن گذشته باشد، چوب مناسبی برای ساخت ساز به شمار نمیآید. بنابراین، هرچه قدمت چوب بیشتر باشد، قیمت آن نیز افزایش مییابد و به تبع آن، سازی که از چنین چوب با قدمت بالایی ساخته میشود، گرانتر خواهد بود. این مسئله، علاوه بر اینکه فرایند ساخت را طولانی میکند، تهیه ساز را از نظر قیمتی برای بسیاری از افراد دشوار میسازد. از این رو، ما پژوهشی را آغاز کردیم تا بتوانیم روی چوب اقداماتی انجام دهیم و تیمارهایی را اعمال کنیم که چوب تازه قطعشده (یک یا دو سال) کیفیتی مشابه با چوبهایی پیدا کند که چندین سال از قطع آنها گذشته است. در واقع، هدف ما این بود که خصوصیات یک چوب ۵۰ تا ۶۰ سال قطعشده را در چوبهای تازه پدید آوریم و کیفیت چوبهای جدیدالقطع را تا حد امکان به کیفیت چوبهای با قدمت بالا نزدیک کنیم تا نهایتاً این بهبود در صدا و کیفیت ساز، مؤثر واقع شود و موجب ارتقای کیفیت و صدای ساز شود.»
وی با بیان اینکه در این فرایند، با استفاده از گرما و بخار، چوبهای گردو تیمار داده شدند تا کیفیت چوب برای ساختِ ساز بهبود یابد، دلیل استفاده از روش گرما و بخار را در دسترس بودن این فرایند و امکانپذیری این روش برای همه سازندگان عنوان کرد و افزود: «برای افزایش کیفیت چوب، روشهای مختلف دیگری از جمله استفاده از سیستمهای حرارت دهی، تیمارهای شیمیایی و آب شویی نیز قبلاً به کار رفته است. این روش در مقایسه با روشهای دیگر مزیت کارآمدی بهتر و قابلیت اعمال بر روی صفحه رویی سنتور در اندازه واقعی را دارد و سازندگان ساز میتوانند بهراحتی از این فرایند برای بهبود کیفیت چوب و ساخت ساز بهره بگیرند.»
استاد گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ دانشکدگان کشاورزی و منابع طبیعی، اظهار داشت: «امیدواریم بتوانیم دستورالعملی در این زمینه تهیه و تدوین کنیم و آن را در اختیار سازندگان ساز قرار دهیم تا آنها بهراحتی از این روش برای بهبود کیفیت چوب در ساخت سازهای مختلف استفاده کنند.»
وی با بیان اینکه پژوهشگران در این پژوهش، تیمار را روی چوب گردو که در ساخت ساز سنتور به کار میرود، متمرکز کردهاند، گفت: «این روشها قابلیت استفاده برای چوبهای دیگر را نیز دارد.»
دکتر پورطهماسی، گفت: «سازهای تهیهشده با این چوبهای تیمارشده به چندین آموزشگاه داده شده است تا مشخص شود آیا پس از مدتی استفاده از این سازها، کیفیت صداها دستخوش تغییر میشود یا خیر.»
این نتایج، حاصل پایاننامه کارشناسی ارشد عذرا خادم، فارغالتحصیل مقطع کارشناسی ارشد رشته بیولوژی و آناتومی گروه علوم و صنایع چوب و کاغذ دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران است.
گفتنی است این فناوری برای اولین بار برروی صفحههای رویی کامل سنتور در صنعت سازسازی ایران مورد استفاده قرار گرفته است.
«تیمار گرما بخار»؛ روش جدید محققان دانشگاه تهران برای بهبود صدای صفحه سنتور
