وقتی خستهایم و یک نوشابه انرژیزا مینوشیم، ممکن است بعد از مدتی احساس کنیم دوباره سرحال، بیدار و متمرکز شدهایم. همین تجربه باعث میشود یک سؤال مهم مطرح شود: آیا نوشابههای انرژیزا واقعاً به بدن انرژی میدهند یا فقط بهدلیل داشتن کافئین کاری میکنند که کمتر احساس خستگی کنیم؟
پاسخ کوتاه این است که هر دو حالت میتواند درست باشد. اگر نوشیدنی انرژیزا حاوی قند باشد، قند آن واقعاً مقداری انرژی یا کالری در اختیار بدن قرار میدهد؛ اما بخش قابلتوجهی از احساس سرحالی و بیداری پس از مصرف نوشابه انرژیزا به کافئین مربوط است. کافئین خودش منبع قابلتوجهی از کالری نیست؛ در عوض فعالیت مغز را به شکلی تغییر میدهد که برای مدتی کمتر احساس خوابآلودگی و خستگی کنید.
در ادامه این موضوع را ساده و علمی بررسی میکنیم تا بدانیم داخل یک نوشیدنی انرژیزا چه اتفاقی میافتد و بدن ما به آن چگونه واکنش نشان میدهد. برای آشنایی با محصولات و سایر مطالب مرتبط با صنعت نوشیدنی نیز میتوانید به وبسایت زمزم مراجعه کنید.
نوشابه انرژیزا واقعاً انرژی میدهد یا نه؟
برای پاسخ دقیق، ابتدا باید منظورمان از واژه «انرژی» را مشخص کنیم. در مکالمه روزمره وقتی میگوییم انرژی نداریم، معمولاً منظورمان خستگی، خوابآلودگی یا کاهش تمرکز است؛ اما در علم تغذیه، انرژی معنای مشخصتری دارد و به کالریای اشاره میکند که بدن از مواد غذایی و نوشیدنیها دریافت میکند.
بنابراین یک نوشابه انرژیزای حاوی قند واقعاً میتواند از طریق کربوهیدرات موجود در خود کالری در اختیار بدن قرار دهد. از طرف دیگر، کافئین بیشتر روی احساس خستگی و میزان هوشیاری اثر میگذارد.
به زبان خیلی ساده:
قند میتواند سوخت بدهد؛ کافئین بیشتر باعث میشود کمتر احساس خستگی کنید.
به همین دلیل یک نوشیدنی انرژیزای بدون قند نیز ممکن است شما را سرحالتر کند، با اینکه انرژی کالریدار قابلتوجهی وارد بدن نکرده است.
نوشابه انرژیزا چگونه باعث میشود احساس انرژی کنیم؟
نوشیدنیهای انرژیزا معمولاً فقط از یک ماده تشکیل نشدهاند. فرمول محصول میتواند شامل کافئین، قند یا شیرینکننده، ویتامینهای گروه B، تائورین و ترکیبات دیگری باشد. با این حال نقش همه این مواد در ایجاد حس انرژی یکسان نیست. CDC نیز کافئین، قندهای افزوده و ترکیباتی مانند گوارانا و تائورین را از ترکیبات رایج نوشیدنیهای انرژیزا معرفی میکند.
کافئین؛ خستگی را کمتر احساس میکنید
مهمترین ماده محرک در بسیاری از نوشیدنیهای انرژیزا کافئین است.
در طول ساعات بیداری مادهای به نام آدنوزین در بدن و مغز در فرایندهای مرتبط با خواب و خستگی نقش دارد؛ کافئین میتواند گیرندههای آدنوزین را مسدود کند و در نتیجه اثرات مرتبط با خوابآلودگی را موقتاً کاهش دهد. به همین دلیل ممکن است پس از مصرف کافئین احساس کنید هوشیارتر هستید، تمرکز بیشتری دارید و کمتر خستهاید.
نکته مهم همینجاست: کافئین خستگی واقعی بدن را لزوماً برطرف نمیکند. اگر بهدلیل کمبود خواب خسته باشید، کافئین نمیتواند جای خواب را بگیرد؛ فقط ممکن است برای مدتی احساس خوابآلودگی را کاهش دهد.
قند؛ بخشی که واقعاً کالری دارد
اگر نوشابه انرژیزا حاوی شکر، گلوکز، ساکاروز یا سایر کربوهیدراتهای قابلهضم باشد، بدن میتواند از این مواد برای تأمین انرژی استفاده کند.
به همین دلیل اثر یک نوشیدنی انرژیزای حاوی قند را باید حاصل دو فرایند متفاوت دانست:
از یک طرف قند، کالری وارد بدن میکند و از طرف دیگر کافئین روی سیستم عصبی و احساس هوشیاری اثر میگذارد.
این تفاوت توضیح میدهد چرا عبارت «انرژیزا» صرفاً مترادف «کافئیندار» نیست؛ با این حال در بسیاری از محصولات، بخش مهم حس بیداری سریع به کافئین مربوط است.
ویتامینهای گروه B؛ کمک به متابولیسم، نه یک شارژ فوری
ویتامینهای گروه B در فرایندهای متابولیکی بدن نقش دارند و بعضی از نوشیدنیهای انرژیزا نیز با این ویتامینها غنی میشوند. اما داشتن نقش در «متابولیسم انرژی» با این ادعا که مصرف مقدار بیشتر ویتامین فوراً انرژی بیشتری ایجاد میکند، یکسان نیست.
برای مثال NIH اعلام میکند مکمل ویتامین B۱۲ در افرادی که وضعیت B۱۲ کافی دارند، بهبود مشخصی در عملکرد ورزشی یا استقامت ایجاد نمیکند. بنابراین وجود ویتامینهای گروه B را بهتر است بخشی از ترکیب تغذیهای محصول بدانیم، نه عامل اصلی حس فوری انرژی.
تائورین و گوارانا؛ ترکیبات مکمل
بعضی نوشیدنیهای انرژیزا تائورین، گوارانا یا عصارههای گیاهی دیگری هم دارند. باید توجه کرد که گوارانا خود میتواند منبع کافئین باشد؛ بنابراین هنگام بررسی مقدار کلی محرکهای یک نوشیدنی، فقط دیدن کلمه «کافئین» در فهرست ترکیبات کافی نیست.
در عمل، شواهد درباره بسیاری از ترکیبات جانبی به اندازه شواهد مربوط به کافئین روشن نیست. به همین دلیل بهتر است اثر اصلی و قابلپیشبینی نوشیدنی انرژیزا را بیش از هر چیز در ارتباط با مجموع کافئین و در محصولات قندی، کربوهیدرات موجود بررسی کنیم.
تفاوت انرژی واقعی و احساس انرژی چیست؟
این تفاوت مهمترین نکته برای فهم عملکرد نوشابههای انرژیزاست.
| نوع نوشیدنی | کالری قابلتوجه؟ | اثر بر هوشیاری | عامل اصلی |
|---|---|---|---|
| انرژیزای حاوی قند | معمولاً بله | بله | قند + کافئین |
| انرژیزای بدون قند | کم یا ناچیز | بله | عمدتاً کافئین |
| قهوه ساده | بسیار کم | بله | کافئین |
| نوشیدنی بدون کافئین و بدون قند | کم | معمولاً خیر | فاقد محرک اصلی |
بنابراین اگر بعد از نوشیدن یک انرژیزای بدون قند احساس میکنید «انرژی گرفتهاید»، این حس الزاماً به معنای ورود کالری زیاد به بدن نیست؛ ممکن است بیشتر ناشی از افزایش هوشیاری و کاهش احساس خستگی باشد.
همین موضوع یکی از مهمترین تفاوتهایی است که هنگام مطالعه برچسب محصول باید در ذهن داشته باشید.
اثر نوشابه انرژیزا از چه زمانی شروع میشود و چقدر میماند؟
زمان و شدت اثر برای همه یکسان نیست. وزن بدن، حساسیت فردی به کافئین، عادت به مصرف کافئین، غذاهایی که همراه نوشیدنی خوردهاید، داروها و حتی شرایط فیزیولوژیک میتوانند پاسخ بدن را تغییر دهند.
شروع اثر کافئین
کافئین نسبتاً سریع جذب میشود. منابع علمی NCBI گزارش میکنند که جذب آن پس از مصرف خوراکی طی حدود یک ساعت انجام میشود و کافئین بهراحتی میتواند وارد مغز شود.
به همین دلیل ممکن است پیش از تمام شدن یک قوطی نوشیدنی یا در فاصله نهچندان طولانی پس از مصرف، تغییر در هوشیاری خود را احساس کنید.
مدت اثر برای افراد متفاوت است
اثرات محرک کافئین میتواند چند ساعت ادامه داشته باشد و سرعت دفع آن از بدن نیز میان افراد متفاوت است. FDA بهطور مشخص تأکید میکند که حساسیت افراد به کافئین و سرعت دفع آن تفاوت زیادی دارد.
این موضوع برای خواب اهمیت ویژهای دارد. EFSA اعلام کرده حتی یک دوز ۱۰۰ میلیگرمی کافئین در بعضی بزرگسالان، اگر نزدیک زمان خواب مصرف شود، میتواند الگوی خواب را تحتتأثیر قرار دهد.
پس اینکه فردی میگوید «من شب انرژیزا میخورم و مشکلی ندارم» لزوماً به این معنا نیست که همین زمان مصرف برای شخص دیگری هم مناسب است.
چرا گاهی بعد از نوشابه انرژیزا دوباره خسته میشویم؟
بعضی افراد چند ساعت بعد از مصرف نوشیدنی انرژیزا احساس افت تمرکز یا خستگی میکنند. این حالت را نباید فقط به یک عامل نسبت داد؛ چند اتفاق ممکن است همزمان در آن نقش داشته باشند.
اثر محرک کافئین همیشگی نیست
کافئین خستگی بدن را برای همیشه حذف نمیکند. وقتی اثر محرک آن کاهش پیدا کند، خستگیای که از قبل وجود داشته ممکن است دوباره محسوس شود؛ اگر فرد شب قبل بهاندازه کافی نخوابیده باشد، یک نوشیدنی کافئیندار نمیتواند نیاز فیزیولوژیک او به خواب را از بین ببرد.
نوسانات قند میتواند در احساس فرد نقش داشته باشد
در نوشیدنیهای قندی، دریافت مقدار قابلتوجهی کربوهیدرات میتواند پاسخ قند خون و انسولین ایجاد کند. واکنش افراد متفاوت است و نباید ادعا کرد همه افراد الزاماً دچار «سقوط قند» میشوند؛ اما مقدار قند نوشیدنی در تجربه کلی انرژی و سیری فرد بیتأثیر نیست.
اگر کنترل دریافت قند برای شما اهمیت دارد، مقایسه جدول ارزش غذایی محصولات انتخاب بهتری از تکیه بر عبارت «انرژیزا» روی بستهبندی است.
اختلال خواب میتواند چرخه خستگی ایجاد کند
یک مشکل مهم زمانی شروع میشود که برای جبران خستگی عصر یا شب، کافئین مصرف میکنیم، همان کافئین کیفیت یا زمان خواب را کاهش میدهد و روز بعد دوباره خستهتر میشویم.
در چنین شرایطی ممکن است فرد وارد چرخه «خستگی → کافئین → خواب ضعیفتر → خستگی بیشتر» شود. EFSA نیز تأثیر حتی ۱۰۰ میلیگرم کافئین نزدیک زمان خواب را برای بعضی افراد قابلتوجه میداند.
نوشابه انرژیزا چقدر کافئین دارد؟
پاسخ واحدی وجود ندارد؛ مقدار کافئین بین برندها، اندازه بستهبندیها و فرمول محصولات بسیار متفاوت است.
FDA برای نوشیدنیهای انرژیزای ۱۲ اونس، بازهای حدود ۴۱ تا ۲۴۶ میلیگرم کافئین گزارش میکند. این اختلاف زیاد نشان میدهد چرا نمیتوان صرفاً بر اساس حجم قوطی حدس زد چه مقدار کافئین دریافت میکنید.
بنابراین هنگام مصرف یک نوشیدنی انرژیزا باید مقدار کافئین کل ظرف را بررسی کنید، نه فقط مقدار آن در ۱۰۰ میلیلیتر.
حد مصرف کافئین برای بزرگسالان چقدر است؟
FDA برای بیشتر بزرگسالان سالم، مصرف مجموع تا حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز را مقداری میداند که معمولاً با آثار منفی همراه نیست؛ اما همزمان تأکید میکند حساسیت افراد بسیار متفاوت است.
EFSA نیز برای بزرگسالان سالم، دریافت تا ۴۰۰ میلیگرم در طول روز را فاقد نگرانی ایمنی عمومی میداند و برای یک نوبت مصرف، مقدار تا ۲۰۰ میلیگرم را در بزرگسالان سالم بررسی کرده است.
نکته مهم این است که این اعداد مربوط به تمام منابع کافئین هستند؛ یعنی قهوه، چای، نوشابه، شکلات، انرژیزا و سایر منابع باید با هم حساب شوند.
نوشابه انرژیزا بهتر است یا قهوه؟
این سؤال پاسخ مطلق ندارد، چون محصولات انرژیزا و انواع قهوه از نظر مقدار کافئین بسیار متفاوتاند.
FDA نشان میدهد یک قهوه دمشده ۱۲ اونسی میتواند حدود ۱۱۳ تا ۲۴۷ میلیگرم کافئین داشته باشد و نوشیدنیهای انرژیزا در همین حجم حدود ۴۱ تا ۲۴۶ میلیگرم؛ بنابراین این تصور که «انرژیزا همیشه از قهوه کافئین بیشتری دارد» درست نیست.
| معیار | قهوه ساده | نوشابه انرژیزا |
|---|---|---|
| عامل محرک اصلی | کافئین | معمولاً کافئین |
| قند | در قهوه ساده ناچیز؛ قابل افزودن | بسته به محصول |
| کالری | قهوه ساده بسیار کم | بسته به قند محصول |
| ترکیبات اضافه | محدودتر | ممکن است شامل تائورین، ویتامینها و عصارهها باشد |
| کنترل مقدار | با حجم و نوع دمآوری تغییر میکند | فرمول هر محصول مشخص است |
| طعم و تجربه مصرف | تلخ تا شیرین | معمولاً عطردار و گازدار |
پس برای مقایسه واقعی باید دو محصول مشخص را از روی مقدار کافئین، قند و حجم مصرف مقایسه کنید، نه دو عنوان کلی «قهوه» و «انرژیزا».
آیا نوشابه انرژیزا برای ورزش، مطالعه یا رانندگی مناسب است؟
یکی از دلایل اصلی جستوجوی کاربران درباره نوشیدنی انرژیزا، استفاده از آن هنگام ورزش، درس خواندن، کار طولانی یا رانندگی است. نکته مشترک در همه این موارد این است که افزایش هوشیاری کوتاهمدت را نباید با جایگزین شدن نیازهای اصلی بدن اشتباه گرفت.
نوشابه انرژیزا و ورزش
کافئین در بعضی شرایط میتواند روی عملکرد ورزشی بزرگسالان اثر داشته باشد. EFSA دریافت تکدوزهای تا ۲۰۰ میلیگرم کافئین را در بزرگسالان سالم، حتی کمتر از دو ساعت پیش از فعالیت شدید در شرایط معمول محیطی، از نظر ایمنی عمومی بررسی کرده است.
بااینحال نوشیدنی انرژیزا همان نوشیدنی ورزشی نیست. هدف یک نوشیدنی ورزشی معمولاً تأمین آب، کربوهیدرات و الکترولیتها متناسب با فعالیت است، در حالی که نوشیدنی انرژیزا بیشتر با محرکهایی مانند کافئین شناخته میشود. CDC نیز تأکید میکند نوجوانان ورزشکار نباید از انرژیدرینک برای آبرسانی استفاده کنند.
نوشابه انرژیزا برای درس خواندن و کار
کافئین میتواند برای مدتی هوشیاری را افزایش دهد و احساس خوابآلودگی را کمتر کند؛ بنابراین قابلدرک است که بعضی افراد هنگام مطالعه یا کار سراغ نوشیدنیهای کافئیندار میروند.
اما اگر نتیجه مصرف، دیر خوابیدن یا خواب ناکافی باشد، ممکن است روز بعد تمرکز و عملکرد فرد بدتر شود. برای مطالعه طولانیمدت، خواب کافی، آب، تغذیه مناسب و استراحتهای منظم همچنان اهمیت اساسی دارند.
نوشابه انرژیزا هنگام رانندگی
کافئین میتواند بهطور موقت احساس خوابآلودگی را کاهش دهد، اما راهحل ایمن برای رانندگی در حالت خوابآلودگی نیست.
اگر هنگام رانندگی چشمهایتان سنگین میشود یا تمرکزتان کاهش یافته، نوشیدنی انرژیزا نباید جای توقف و استراحت را بگیرد. خستگی شدید یک نیاز واقعی بدن به خواب است، نه صرفاً کمبود کافئین.
چه کسانی باید در مصرف نوشابه انرژیزا بیشتر احتیاط کنند؟
تحمل کافئین میان افراد متفاوت است و یک مقدار مشخص ممکن است روی دو نفر اثر کاملاً متفاوتی داشته باشد. FDA نیز عواملی مانند وزن بدن، داروها، برخی بیماریها و حساسیت فردی را در پاسخ به کافئین مؤثر میداند.
کودکان و نوجوانان
انرژیدرینک برای کودکان و نوجوانان انتخاب مناسبی محسوب نمیشود. CDC به نقل از آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند نوجوانان نوشیدنیهای انرژیزا مصرف نکنند و اشاره میکند کافئین و سایر محرکهای این نوشیدنیها جایگاهی در رژیم کودکان و نوجوانان ندارند.
دوران بارداری
در دوران بارداری باید مجموع کافئین دریافتی از تمام منابع در نظر گرفته شود. EFSA دریافت حداکثر ۲۰۰ میلیگرم کافئین در روز از تمام منابع را برای جمعیت عمومی زنان باردار از نظر جنین فاقد نگرانی ایمنی میداند.
با توجه به تفاوت زیاد کافئین محصولات، در بارداری بهتر است مصرف نوشیدنیهای کافئیندار با توصیه پزشک یا متخصص تغذیه هماهنگ شود.
افراد حساس به کافئین یا دارای بیماری زمینهای
افرادی که پس از کافئین دچار تپش قلب، اضطراب، لرزش یا اختلال خواب میشوند ممکن است حتی با مقادیری کمتر از حد عمومی نیز علائم داشته باشند.
همچنین بعضی بیماریها و داروها میتوانند حساسیت به کافئین را تغییر دهند. FDA توصیه میکند افرادی که درباره بیماری، دارو، بارداری یا شیردهی نگرانی دارند درباره محدودیت مصرف کافئین با پزشک خود صحبت کنند.
چگونه یک نوشابه انرژیزا را آگاهانه انتخاب کنیم؟
انتخاب آگاهانه به این معنی نیست که فقط عبارتهای روی جلوی بستهبندی را بخوانیم. مهمتر از نام محصول، ترکیبات و میزان مصرف ماست.
مقدار کافئین کل را بررسی کنید
ابتدا ببینید محصول در کل قوطی یا بطری چند میلیگرم کافئین دارد. سپس قهوه، چای و سایر منابع کافئینی همان روز را هم در نظر بگیرید.
دو محصول با ظاهر و حجم مشابه میتوانند مقدار کافئین متفاوتی داشته باشند.
به میزان قند توجه کنید
اگر هدف شما کنترل دریافت قند و کالری است، جدول ارزش غذایی محصول مهمتر از عنوان «انرژیزا» است.
برای مشاهده و مقایسه گزینههای این گروه میتوانید صفحه نوشابههای انرژیزای زمزم را ببینید. زمزم در این دسته چند محصول انرژیزا معرفی کرده است.
برای نمونه، در توضیحات محصول Energy PLUS زمزم اعلام شده که میزان شکر آن نسبت به نسخه مرجع انرژیزای این برند ۴۰ درصد کاهش یافته است.
زمان مصرف را جدی بگیرید
اگر کافئین خواب شما را مختل میکند، فاصله زمانی مصرف تا خواب اهمیت زیادی دارد. حتی ۱۰۰ میلیگرم کافئین نزدیک زمان خواب ممکن است الگوی خواب بعضی افراد را تغییر دهد.
در نتیجه ممکن است کنترل زمان مصرف برای شما بهاندازه کنترل مقدار مصرف مهم باشد.
جمعبندی؛ بالاخره نوشابه انرژیزا انرژی میدهد یا فقط کافئین دارد؟
نوشابه انرژیزا فقط کافئین نیست، اما بخش مهمی از حس فوری سرحالی آن معمولاً به کافئین مربوط میشود.
اگر نوشیدنی حاوی قند باشد، قند آن واقعاً مقداری کالری و در نتیجه انرژی تغذیهای در اختیار بدن قرار میدهد. در مقابل، کافئین بیشتر با مسدود کردن اثر آدنوزین در مغز باعث میشود برای مدتی هوشیارتر شوید و کمتر احساس خستگی کنید.
در نوشابه انرژیزای بدون قند، این تفاوت واضحتر است: محصول میتواند بدون تأمین کالری قابلتوجه، همچنان بهدلیل کافئین احساس بیداری ایجاد کند.
ویتامینهای گروه B و ترکیباتی مانند تائورین نیز ممکن است در فرمول محصول وجود داشته باشند، اما نباید آنها را یک «باتری فوری» برای بدن تصور کرد. برای مثال B۱۲ در افرادی که کمبود این ویتامین را ندارند، بهتنهایی باعث افزایش استقامت یا عملکرد ورزشی نمیشود.
در نهایت بهترین معیار برای تصمیمگیری، مقدار کافئین، میزان قند، زمان مصرف، وضعیت جسمی و حساسیت شخصی شماست؛ نه صرفاً کلمه «انرژیزا» روی قوطی.
سوالات متداول درباره نوشابههای انرژیزا
آیا نوشابه انرژیزا واقعاً به بدن انرژی میدهد؟
اگر حاوی قند و کربوهیدرات باشد، بله؛ این مواد کالری و انرژی تغذیهای وارد بدن میکنند. اما بخش مهمی از حس فوری سرحالی معمولاً ناشی از کافئین و افزایش هوشیاری است.
آیا نوشابه انرژیزای بدون قند هم انرژی میدهد؟
ممکن است باعث شود احساس هوشیاری و سرحالی بیشتری داشته باشید، زیرا معمولاً کافئین دارد؛ اما چون قند ندارد، از نظر کالری انرژی بسیار کمتری نسبت به نمونه قندی تأمین میکند.
کافئین چگونه باعث افزایش انرژی میشود؟
کافئین در مغز گیرندههای آدنوزین را مهار میکند و در نتیجه احساس خوابآلودگی و خستگی برای مدتی کاهش پیدا میکند. بنابراین بیشتر از آنکه خودش «انرژی» تولید کند، درک شما از خستگی را تغییر میدهد.
اثر نوشابه انرژیزا چقدر طول میکشد؟
مدت اثر در افراد متفاوت است. حساسیت به کافئین، میزان مصرف، عادت روزانه، داروها و شرایط جسمی همگی مؤثرند. FDA تأکید میکند سرعت دفع کافئین و حساسیت به آن میان افراد تفاوت قابلتوجهی دارد.
نوشابه انرژیزا کافئین بیشتری دارد یا قهوه؟
نمیتوان یک پاسخ ثابت داد. طبق دادههای FDA، هم مقدار کافئین قهوه و هم نوشیدنی انرژیزا دامنه بسیار وسیعی دارد و بعضی قهوهها حتی از بعضی انرژیدرینکها کافئین بیشتری دارند. باید دو محصول مشخص را بر اساس حجم و میلیگرم کافئین مقایسه کرد.
آیا میتوان هر روز نوشابه انرژیزا مصرف کرد؟
پاسخ به مقدار کافئین محصول، سایر منابع کافئین، میزان قند و وضعیت سلامت فرد بستگی دارد. FDA برای بیشتر بزرگسالان سالم مجموع حدود ۴۰۰ میلیگرم کافئین در روز را مقداری میداند که عموماً با آثار منفی همراه نیست، اما حساسیت افراد متفاوت است. این عدد هدف مصرف نیست، بلکه یک حد عمومی برای ارزیابی دریافت کل کافئین محسوب میشود.
آیا نوشابه انرژیزا برای کودکان و نوجوانان مناسب است؟
خیر. CDC به نقل از آکادمی اطفال آمریکا توصیه میکند کودکان و نوجوانان نوشیدنیهای انرژیزا مصرف نکنند.
چرا بعد از نوشابه انرژیزا دوباره احساس خستگی میکنیم؟
کافئین نیاز واقعی بدن به خواب و استراحت را از بین نمیبرد. با کاهش اثر محرک آن، خستگی قبلی میتواند دوباره محسوس شود. مصرف کافئین در ساعات نزدیک خواب نیز ممکن است خواب را مختل کند و روز بعد احساس خستگی بیشتری ایجاد کند.